સ્વભાવનું મૅનેજમેન્ટ કરતા શીખી જઈશું તો લાઈફ આપોઆપ મૅનેજ થઈ જશે

હાર્ટ ખોટકાય તો એન્જિયોપ્લાસ્ટી કરાવવી પડે કે બાયપાસ કરાવવી પડે. સ્વભાવમાં ખામી હોય તો સ્વભાવનું નવેસરથી મૅનેજમેન્ટ કરવું પડે. છેલ્લા બે દિવસથી અને આજે જે કંઈ ટિપ્સ અહીં આપી છે તે ‘ગુડ મૉર્નિંગ’ની ફર્સ્ટ સિજનથી શરૂ કરીને અત્યાર સુધી આ વિશે લખેલા મારા લેખોનો નિચોડ છે. આ લેખોને મઠારીને પુસ્તક આકાર અપાઈ રહ્યો હતો ત્યારે થયું કે જે વાનગી બની રહી છે એ તમને ચખાડું. આ બધું આખેઆખું એક જ બેઠકે પૂરું કરી નાખવાની લાલચ થશે, રોકી રાખજો. મહિનામાં જ તમારું બૉડી બની જશે કે ફિગર સરખું થઈ જશે એવું માનીને જિમમાં જઈ રોજ આઠ-આઠ કલાક કસરત કરવાથી ઊલટાનું શરીરને નુકસાન થશે.

બિલિમોરાના એક ડૉકટરે મારા પ્રવચન પછી શ્રોતાઓને કહ્યું હતું: ‘સૌરભ શાહને વાંચવાથી આપણું ડીપ્રેશન દૂર થઈ જાય છે.’ મેં એમને કહ્યું: ‘હકીકત એ છે કે લખવાથી મારું દૂર થઈ જાય છે!’

વર્ષોથી આ બધું લખતો આવ્યો છું. વર્ષો પછી પણ નવી નવી પરિસ્થિતિઓ અને નવા નવા સંજોગો દરમિયાન મને આ બધા વિચારો કામ લાગી રહ્યા છે.

મારા માટે લખેલું આ બધું જ હવે તમારું છે:

માણસ જીવે છે ત્યાં સુધી ક્યારેય એનું આખું જગત તૂટી પડતું નથી. ક્યારેક એનો એક અંશ કે એકથી વધુ અંશ ખરી પડે ત્યારે તમને એવું લાગે ખરું કે તમારું જગત આખું તૂટી પડી રહ્યું છે. માથે આભ તૂટી પડવું અને એવા બધા રૂઢિપ્રયોગો અલંકારિક ભાષામાં બયાન કરતી વખતે ઠીક લાગે, પરંતુ હકીકતમાં એવું બનતું નથી. માત્ર તે ઘડીએ આપણને એવું લાગતું હોય છે. ક્યારેક આપણી આસપાસનાને પણ લાગતું હોય છે.

તમે જે વિચારો કરવા નથી માગતા એ વિચારો સૌથી જુલમી વ્યક્તિ પણ તમારી પાસે નથી કરાવી શકતી. તમારી ઈચ્છા વિરુદ્ધનું વર્તન તમારી પાસે કદાચ કરાવી શકશે, પણ ઈચ્છા વિરુદ્ધના વિચારો તમારી પાસે કોઈ નહીં કરાવી શકે. માણસમાં બીજાના કહ્યા મુજબના વિચારો ન કરવાની શક્તિ હોય એનો અર્થ એ થયો કે એનામાં પોતાના ધારવા મુજબના વિચારો કરવાની શક્તિ હોવી જ જોઈએ. આપણું મન કયા વિચારો કરે અને કયા ન કરે એના પર આપણું સો ટકા નિયંત્રણ શક્ય છે. મન પર કાબૂ રાખવો શક્ય છે. પણ આ શક્તિને ઓળખવાની ક્યારેય મહેનત જ નથી કરી, કેટલાકને તો મનની આવી શક્તિ વિશે જ શંકા હોય છે. એક વખત માણસ સ્વીકારતો થઈ જાય કે મનની એવી શક્તિ છે, તો એ આ શક્તિનો ક્યાં, કેટલો, કેવો ઉપયોગ કરવો એ શીખી શકે.

જીવનમાં કશું જ નથી હોતું ત્યારે સપનાંઓ હોય છે. જીવનમાંથી બધું જ જતું રહે ત્યારે પણ કેટલાંક સપનાંઓ બચી જતાં હોય છે. ખુલ્લી આંખે જોયેલાં કેટલાક ખ્વાબ દરેક વ્યક્તિની અંગત મૂડી છે. સપનાંઓ સીધાસાદા ન હોય. સપનાંઓ બહુરંગી અને બહુઢંગી હોવા જોઈએ: મલ્ટિ કલર્ડ અને મલ્ટિ ડાયમેન્શનલ. સપનાંઓ અશક્યવત્ હોવા જોઈએ. સપનાં સેવવામાં બહાદુરી જોઈએ. તમામ વિઘ્નો વચ્ચે, દરેક અનિશ્ર્ચિતતાઓનો સામનો કરીને પણ જે સપનાં જોઈ શકે તે જ જીવી શકે.

પણ કઈ સાઈઝનાં સપનાં જોવા અને કેટલી સંખ્યામાં? સપનું જોવાની સાથે એને સાકાર કરવા માટે કરવી પડતી મહેનત થઈ શકે એટલી લાયકાત ઊભી કરતાં જવું પડે. લાયકાત મેળવ્યા વગર સપનું સાકાર પણ થઈ ગયું તોય એનો સ્વાદ લાંબા સમય સુધી તમે નથી લઈ શકવાના. તમને મળેલું વહેલુંમોડું છીનવાઈ જ જવાનું.

સાચા માણસો પારદર્શક હોય. એમની આરપાર બધું જ જોઈ શકાય. એમના જળમાં પડેલું નાનકડા તણખલા જેટલું કચરું પણ તરત જ દેખાઈ જાય. લોકો એ કચરું બિલોરી કાચ તળે મૂકીને જુએ અને બીજાને દેખાડતા ફરે. બિલોરી કાચવાળા લોકો સમજતા નથી હોતા કે પેલાનું જળ નીતર્યું છે એટલે આ કચરું દેખાયું. જ્યારે પોતાનું તો સાવ ડહોળું – કાદવિયું પાણી છે. એમાં પડેલા ઢેર સારા કચરાનું શું?

જે લોકો પોતાને એકસ્ટ્રા ઑર્ડિનરી માને છે કે જેઓ એકસ્ટ્રા ઑર્ડિનરી બનવા માગે છે તેઓ કુદરતના ક્રમથી વિરુદ્ધ એવું અસ્તિત્વ મેળવવાની છટપટાહટ કરતા રહે છે. જે સાધારણ માણસ છે, ઑર્ડિનરી મૅન, એ કુદરતનો જ એક ભાગ છે. એનું અસ્તિત્વ સ્વાભાવિક છે, સાહજિક છે. કુદરત પોતે ક્યારેય સ્પેશિયલ કે વિશેષ માણસો પેદા નથી કરતી. કુદરત યુનિક અથવા આગવા અથવા નોખા માણસો પેદા કરે છે, સ્પેશિયલ નહીં. દરેક માણસ પોતાની રીતે આગવો હોય, નોખો હોય. સાધારણ માણસની આ જ મઝા છે કે એને ક્યારેય પોતે એકસ્ટ્રા ઑર્ડિનરી છે એવો ભ્રમ સતાવતો નથી. એવો ભ્રમ સાચવવા માટે કરવી પડતી ચોવીસ કલાકની દંભી રીતિ-નીતિઓમાંથી એ ઊગરી જાય છે. એ જાણે છે કે દેવદારના વૃક્ષ અને ગુલાબના છોડની સરખામણી ન હોય. પરસ્પરની સ્પર્ધા વિના બેઉનું સાહજિક, નૈસર્ગિક સહઅસ્તિત્વ શક્ય છે. એ બેઉ વચ્ચે કોણ સૌથી ઊંચું એવી શરત લાગતી નથી કે કોણ સૌથી સુગંધી એવી શરત પણ તેઓ લગાવતાં નથી. બેઉએ એકબીજાના આગવાપણાને સ્વીકારેલું હોય છે. એમનું પોતપોતાનાપણું, નોખાપણું એકમેક સામે હરીફાઈમાં નથી ઊતરતું. જે પોતાને સાધારણ માને છે એ જ હકીકતમાં અસાધારણ અથવા તો એકસ્ટ્રા ઑર્ડિનરી હોય છે અને જેઓ પોતાને બીજા કરતાં ઊંચા માને છે, એકસ્ટ્રા ઑર્ડિનરી માને છે તેઓ હકીકતમાં મીડિયોકર હોય છે.

જિંદગીમાં શું શું નથી કરવું એની યાદી તૈયાર કરી લેવાથી શું શું કરવું એ વિશેની સ્પષ્ટતા થઈ શકે છે. અનેક દિશાઓમાં ખૂબ બધું કામ થઈ શકે છે એવા ખ્વાબમાં રાચી ન શકાય. વિકલ્પો ઓછા કરી નાખવાથી જ નક્કર પ્રગતિ થાય.

માણસ પાસે જિંદગીને આપવા જેવું ઘણું છે. આંખમાં નકાર ભરીને જોવાની ટેવ છોડી દીધા પછી જ સમજાય કે જિંદગીને શું શું આપી શકીએ છીએ. નકારની દૃષ્ટિ છોડી દીધા પછી મળેલા જિંદગીના અનુભવો, વિચારો ઈત્યાદિનો સરવાળો જ તમારા જીવનની સૌથી મોટી અને ખરી મૂડી છે.

છેલ્લી વાત.

જિંદગીમાં એકાદ નિર્ણય ખોટો પડવાથી કશું જ બગડી જતું નથી. બાજી નવેસરથી ગોઠવી શકાય છે. તમામ નિર્ણયો ખોટા પડવાથી પણ આસમાનો તૂટી પડતાં નથી. નવેસરથી એક એક ઈંટ ગોઠવી શકાય છે. નિર્ણયો સાચા પડે તો સારું છે, સાચા ન પડે તો વધારે સારું છે, કારણ કે ખોટા પુરવાર થયેલા નિર્ણયો જરાવાર અટકીને નવેસરથી વિચારવાની તક આપે છે. આગળ આવનારા વધુ મોટા ખતરાઓથી બચવા માટે જ માર્ગ પર આડશો બાંધેલી હોય છે. આવું બને ત્યારે રસ્તો ખોટો પસંદ કર્યો છે એવો અફસોસ ન થાય. થોડા પાછા ફરીને ડાયવર્ઝનવાળા રસ્તે, એ જ દિશામાં આગળ જવાનું હોય તો એવા નાના સરખા વિલંબથી ઘણી મોટી આપત્તિઓમાંથી ઊગરી જવાનો સંતોષ લેવાનો.

આ દુનિયા જેણે સર્જી છે એને હક્ક છે પોતાનું ધાર્યું કરવાનો અને આ દુનિયામાં જેણે જન્મ લીધો છે એને હક્ક છે પોતાનું ધાર્યું થાય એ માટે પ્રયત્ન કરવાનો. આવા દરેક પ્રયત્ન માટે એક-એક આવતી કાલ છે. કોઈ પણ નિષ્ફળતાને કારણે આવતી કાલો ખલાસ નથી થઈ જતી.

સ્વભાવનું મૅનેજમેન્ટ કરતાં શીખી જઈશું તો લાઈફ પણ મૅનેજ થઈ જવાની.

આજનો વિચાર

તમારે સુખી થવું છે – તો થાઓ.

– તોલ્સ્તોય

એક મિનિટ!

બકાનો બાપ: આ લો, ભાઈ મીઠાઈ ખાઓ.

પાડોશી: કઈ ખુશીમાં?

બકાનો બાપ: બકો ફર્સ્ટ ક્લાસમાં આવ્યો એની ખુશીમાં.

પાડોશી: અચ્છા, શેમાં?

બકાનો બાપ: સૌરાષ્ટ્ર એક્સપ્રેસમાં.

( મુંબઇ સમાચાર : બુધવાર, 26 એપ્રિલ 2017)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *