‘નિદ્રાવશ, તંદ્રાવશ, મૂર્છાવશ થયા પણ નાડીના ધબકારા કદી બંધ પડયા નથી’

‘તેજચિત્રો’માં ર.વ. દેસાઈએ ગાંધીજી, મહારાણા પ્રતાપ, શિવાજી અને સ્વામી દયાનંદ વિશે પણ લખ્યું છે. સાથોસાથ વાચકો માટે અજાણ્યા કે ઓછા જાણીતા એવા વ્યક્તિચિત્રો પણ આલેખ્યા છે. અમારા વાડિયા માસ્તર, શ્રી કંચનબહેન, સર મનુભાઈ, દાતાર રાજમિત્ર શેઠ રમણભાઈ, સર પી.ટી. કૃષ્ણમાચારીઅર અને શ્રી ગોકુલદાસ રાયચુરા.

ગઈ કાલે જણાવ્યું એમ પુસ્તકનો આરંભ શ્રીકૃષ્ણના જીવનચરિત્રથી થાય છે.

રમણલાલ દેસાઈની દૃષ્ટિ રાષ્ટ્રવાદી છે. તેઓ ‘શ્રીકૃષ્ણ’ વિશેના લેખના આરંભે કહે છે કે, ‘આપણા દોષદર્શનની ક્ષણે આપણે આપણી ખામીઓ તરફ જોઈએ તે સારું ખરું, પરંતુ સાથે સાથે આપણી વિશિષ્ટતાઓ તરફ ન જોવું એ પણ ભૂલભરેલું છે.’

આટલું કહીને તેઓ લંબાણપૂર્વક દુનિયાની બીજી સંસ્કૃતિઓની તુલનામાં ભારતની સંસ્કૃતિ ક્યાં છે એની વાત કરે છે: ‘હિંદુ પ્રજા એક મહાપ્રાચીન પ્રજા છે. બીજી પ્રાચીન પ્રજાઓનો આપણે વિચાર કરીશું તો આપણને ઈતિહાસ કહી શકશે કે મિસરની પ્રજા ભૂતકાળમાં દટાઈ ગઈ છે. બાબિલોનની પ્રજાનું આપણે માત્ર નામ જ જાણીએ છીએ, કલાની ઉપાસક ગ્રીક પ્રજા ઈસવી સન પહેલાં ક્યારનીય લુપ્ત થઈ ગઈ હતી અને હુણોના ધસારા આગળ છિન્નભિન્ન થઈ ગયેલી એક સમયની મહાન રૉમન પ્રજાને પોતાની વિલાસપ્રિયતા માટે પશ્ર્ચાતાપ કરવાનો પણ સમય નહોતો મળ્યો. આર્યપ્રજામાં દોષ જોનારાઓએ તેમ જ તેના ગુણ ગ્રાહકોએ એટલું ધ્યાનમાં રાખવાનું છે કે આર્યપ્રજા નિદ્રાવશ થઈ હશે, તંદ્રાવશ થઈ હશે, મૂર્છાવશ થઈ હશે, પરંતુ આર્યપ્રજાની નાડીના ધબકારા કદી બંધ પડ્યા નથી, તેનું હૃદય હાલતું અટક્યું નથી. આર્યપ્રજા અશક્ત થઈ હશે-થઈ છે, પરંતુ પ્રાચીન રોમ, ગ્રીસ કે મિસરની પ્રજાઓ માફક તે કદી નિર્જીવ બની નથી.’

યાદ રાખજો કે આ લેખ ‘તેજચિત્રો’ની પ્રથમ આવૃત્તિમાં પ્રગટ થયો છે. ૧૯૪૨માં જ્યારે ભારત અંગ્રેજોનું ગુલામ હતું તે જમાનાનો આ લેખ પરતંત્ર જમાનામાં પણ એક ગુજરાતી લેખક ભારતની પ્રાચીન સભ્યતા વિશે ગૌરવ લેતાં અચકાતા નથી. અને આજે, આઝાદીને સિત્તેર વર્ષ થઈ ગયાં તે પછી પણ આ દેશમાં એવા કેટલાય લોકો છે જેઓ ભારતની સંસ્કૃતિ માટે ગૌરવ લેનારાઓને પછાત અને જૂનવાણી ગણે છે.

ર.વ. દેસાઈ નોંધે છે કે, ‘આર્થિક મહત્તા અને વિલાસને આર્યોએ કદી માન નથી આપ્યું. જો તેમ કર્યું હોત તો સ્મશાનમાં નિવાસ કરનાર, ભસ્મમાં જ સર્વ વૈભવનો સમાવેશ કરનાર શંકરભગવાનનાં દેવળોને બદલે આપણે કુબેરભંડારોનાં દેવળો ઊભાં કર્યાં હોત. પિતાનું વચન રાખવા રાજપાટ છોડીને વનવાસ સેવનાર રામને સ્થાને સુવર્ણની લંકાનું રાજ્ય કરનાર રાવણની આપણે પૂજા કરતા હોત અને બુદ્ધને બદલે કોઈ કૌરવાધીશના મંદિર-પેગોડા બાંધ્યાં હોત. ખરું જોતાં આપણા ઈતિહાસે ધનિકોને તો ઓળખ્યા જ નથી-વિલાસપ્રિયતાને તેણે પૂજી નથી. આપણો પ્રાચીન ઈતિહાસ એ ત્યાગીઓનો ઈતિહાસ છે.’

અહીં જરાવાર રોકાઈને ત્યાગ અને ભોગવિલાસની પ્રાચીન ક્ધસેપ્ટને સ્પષ્ટ કરી લેવી જોઈએ. આ દુનિયામાં જે કંઈ છે તે બધું જ હું લૂંટી લઉં, મારું કરી લઉં એવી માનસિકતા વિનાશ નોતરે છે. કોઈ દેશની એવી માનસિકતા હોય કે પછી કોઈ વ્યક્તિની એવી માનસિકતા હોય. ભારતીય સંસ્કૃતિ આવી માનસિકતાને ભોગવિલાસ ગણે છે. પ્રજાની સમૃદ્ધિ કે પ્રજાના ઐશ્ર્વર્યને ભોગવિલાસ નથી કહ્યાં. રાજા પણ સમૃદ્ધ હોવો જ જોઈએ અને પ્રજા પણ સમૃદ્ધ જ હોવી જોઈએ એવું આપણું દર્શન છે. આની સામે ત્યાગ એટલે લંગોટી પહેરીને ભૂખ્યા જીવવું એવું નહીં. ત્યાગ એટલે ‘લાવ-લાવ’વાળી માનસિકતાનો ત્યાગ. અકરાંતિયાપણાને છોડવાનો ત્યાગ. આ આખી વાત યુનિક છે. માત્ર ભારતીય સંસ્કૃતિમાં જ જોવા મળે. એની સરખામણી દુનિયાની બીજી સંસ્કૃતિઓ સાથે ન થઈ શકે.

આપણે ત્યાં વિદેશી અસરોને લીધે, વિદેશી આક્રમણખોરોને કારણે ત્યાગની અને ભોગવિલાસની સાવ બેઝિક ક્ધસેપ્ટ્સ જ બદલાઈ ગઈ જેનાં માઠાં પરિણામો આવ્યાં અને આ દુષ્પપરિણામોને કારણે આપણે આપણી જાતને, આપણી પરંપરાને, આપણી વિરાસતને કોસવા લાગ્યા. આપણે વિદેશોની સમૃદ્ધિથી ચકિત થઈ જવા લાગ્યા. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે આ વિદેશી પ્રજા સમૃદ્ધ થઈ તો કોના જોરે થઈ? બ્રિટિશ પ્રજાએ અડધી દુનિયાને ગુલામ બનાવીને, સ્થાનિક લોકોનું શોષણ કરીને પોતાની તિજોરીઓ ભરી. અમેરિકનોએ આર્થિક વ્યવહારો અને લશ્કરી જોહુકમીથી દુનિયા પર દાદાગીરી કરીને સમૃદ્ધિ મેળવી. આરબ દેશોએ પોતે એક સળીના બે ટુકડા કરવાનીય મહેનત કર્યા વિના ધરતીના પેટાળમાં ધરબાયેલો કુદરતી ખજાનો વેચીને અબજો પેટ્રોડૉલર્સની કમાણી કરી.

તમે જોશો કે અત્યારે દુનિયામાં જે સમૃદ્ધ દેશો ગણાય છે તે બધાએ જાત મહેનત કરતાં વધારે બીજી પ્રજાઓનું શોષણ કરીને અથવા આળસુના પીરની જેમ પોતાની ધરતીમાને તળિયે મળી આવેલા કુદરતી ખજાનાઓ વેચી વેચીને કમાણી કરી છે. એ પછી પૈસો પૈસાને ખેંચી લાવે એવી વાત આગળ ચાલી.

ભારતને અલમોસ્ટ સાતસોથી હજાર વર્ષ સુધી મોગલો, બ્રિટિશ, ફ્રેન્ચ, ડચ, પોર્ટુગીઝ વગેરે આક્રમણખોરોએ લૂંટી લૂંટીને ખાલી કરી નાખ્યું. આમ છતાં, ર.વ. દેસાઈ સમજાવે છે એમ, આપણી પ્રજા તૂટી નથી, નષ્ટ પામી નથી. આપણું ગૌરવ આપણે જાળવી રાખ્યું, પણ થયું શું કે અંગ્રેજોની હાજરીમાં અને અંગ્રેજોના ગયા પછી નેહરુવંશના શાસન દરમિયાન આપણને નાનપણથી જ સ્કૂલનાં પાઠ્યપુસ્તકો દ્વારા તેમ જ અખબારો વગેરે દ્વારા કહેવામાં આવતું રહ્યું કે આપણે તો નમાલી પ્રજા છીએ, અંધશ્રદ્ધાળુ છીએ, મૂર્તિપૂજક છીએ, ધર્મ અને ક્રિયાકાંડમાંથી ઊંચા નથી આવતા, આપણામાં કોઈ પ્રકારની વૈજ્ઞાનિક કે આધુનિકતાની સોચ જ નથી. આપણી ખામીઓ અને ખરાબીઓને બિલોરી કાચ નીચે મૂકી મૂકીને આપણામાં ઠાંસવામાં આવતું કે આપણે તો થર્ડ વર્લ્ડ કહેવાઈએ, આપણે ગરીબ છીએ, ભીખમંગા છીએ. બીજા દેશો પોતાની આવી જ ખામીઓ ઢાંકી રાખે અને ભારત જે સૌથી શક્તિશાળી, સૌથી મહત્ત્વનો દેશ છે આ દુનિયામાં, તેના વિશે આવો પ્રચાર કરતા રહે એટલું જ નહીં ભારતમાંના પોતાના પિઠ્ઠુ જેવા સામ્યવાદી ઈતિહાસકારો તથા સેક્યુલરવાદી મીડિયા દ્વારા આવો જ અપપ્રચાર કરાવતા રહે.

કોઈ તેજસ્વી બાળકને તમે નાનપણથી જ તું મંદબુદ્ધિ છે, મંદબુદ્ધિ છે એવું કહ્યા કરો તો એ મોટો થાય ત્યાં સુધીમાં એ પોતે મંદબુદ્ધિ જ છે અને પછી એનું મગજ જ એવું બની જાય કે એ કોઈ પ્રકારનો વિકાસ ન કરી શકે, અનલેસ ઍન્ડ અન્ટિલ કોઈ માણસપારખુ ઝવેરી એનામાં રહેલી શક્તિ પિછાણીને એનામાં પેસી ગયેલી લઘુતાગ્રંથિને બહાર કાઢીને એની ટેલેન્ટના રફ ડાયમંડને પાસાં પાડી આપે.

ર.વ. દેસાઈના જમાનામાં આજના જેવા શાસકો ભારતમાં નહોતા છતાં એમને ભારત માટે, ભારતીય સંસ્કૃતિ માટે અને ભારતની પ્રજા માટે ગૌરવ હતું. આપણી પાસે તો હવે એવા શાસકો પણ છે જેમને આ બધા માટે ગૌરવ હોય. તો પછી આપણને શું કામ ગૌરવ ન હોવું જોઈએ આપણા ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય માટે.

આજનો વિચાર

સાંપડ્યું છે કોઈને તૈયાર ચિત્ર,
આપણું કિસ્મત કે બસ, પીંછી મળી.

જિંદગી લાંબી ઘણી જીવ્યા તમે,
કેટલી ક્ષણ સાવ પોતીકી મળી?

– રઈશ મનીઆર

એક મિનિટ!

સત્યનારાયણની પૂજા વખતે બકાની પત્નીએ પૂછ્યું:

‘સાંભળો છો, તમને આરતી યાદ છે ને?’

બકો: ‘કેમ નહીં, પેલી મસ્ત ફિગરવાળી, કાળી આંખોવાળી, હાઈલાઈટ કરેલા વાળ છે, સી-૪૦૨માં રહે છે, એ જ ને?’

એ પછી પહેલાં પતિની પૂજા થઈ, સત્યનારાયણની પછી.

( મુંબઇ સમાચાર : ગુરુવાર, 20 એપ્રિલ 2017)

1 comment for “‘નિદ્રાવશ, તંદ્રાવશ, મૂર્છાવશ થયા પણ નાડીના ધબકારા કદી બંધ પડયા નથી’

  1. Viren Shah
    April 21, 2017 at 1:25 AM

    એક સમયે હિન્દૂ લોકો અફઘાનિસ્તાન સુધી વસતા હતા. ત્યાં આપણા મહાભારતની ગાંધાર પ્રજા રહેતી હતી. ત્યાં આજે એક પણ હિન્દૂ બચ્યો હોય એવું જાણમાં નથી. પછી પાકિસ્તાન પણ ઇસ્લામમાં પરિવર્તિત થઇ ગયું। બીજી બાજુ બાંગ્લાદેશ। છેક ઇન્ડોનેશિયા સુધી વિસ્તરેલ હિન્દૂ સામ્રાજ્ય કે એની અસરો આજે લુપ્ત થઇ ગઈ છે. ત્યાં મોટા ભાગના લોકો ઇસ્લામ પાળે છે.

    હિન્દૂ સંસ્કૃતિ ધીમે ધીમે સંકોચાઈ રહી છે. કાશ્મીરથી અત્યારે શરૂઆત થઇ છે. 2117, લગભગ 100 વર્ષ પછી, મોટાભાગનો ભારત દેશ ઇસ્લામિક થઇ ગયો હશે. કાંતો સમજોને કે સંકોચાઈ ને આજના મધ્યપ્રદેશ પૂરતો સીમિત થઈને રહેશે. ચોપડીઓમાં એક સમયની મહાન સંસ્કૃતિની વાતો હશે. મોદી, યોગી જેવા સંસ્કૃતિના હીરો ત્યાં મધ્યપ્રદેશમાં ક્યાંક છુપાઈને રહેતા હશે.

    વર્ષોની લૂંટથી તમે જુઓ તો આજે આપણે કેટલું બચાવી શક્યા છે? વાંક નેતાગીરીનો, જ્ઞાતિવાદનો કે સંસ્કૃતિનો, છેવટનું પરિણામ તો આ જ દેખાય છે. હું ઇસ 2117 જોવા જીવતો રહેવાનો નથી પણ સંસ્કૃતિનું પતન કેમ ના થાય એના પુરાવા ક્યાં છે? પુરાવા તો એમ દર્શાવે છે કે આપણી સંસ્કૃતિનો વિનાશ થયો છે. અમેરિકા અને વિદેશોમાં વસતા હિન્દૂ બાળકો ધીમે ધીમે બીજો ધર્મ ધારણ કરી લેશે। અને છેવટે આ બધા લોકો, લોકો તરીકે એના એ જ રહેશે। એ જ પહેરવેશ, ભાષા, રહેણી કરણી, ફક્ત માન્યતા કે ધર્મ બદલાઈ જશે. ધ ગ્રેટ ઇસ્લામિક નેશન એવા કોઈ નામે સાઉદી અરેબિયાથી લઈને ઇન્ડોનેશિયા સુધી ધરતી પર ઇસ્લામનું રાજ્ય હશે. આજે માંડ માંડ મોદી જેવાં નેતાઓ હિન્દૂ વિચારને પાછો લાવી રહ્યા છે પણ હિંદુઓ જ એમાં અડચણ નાખશે અને એ પ્રથાને આગળ નહિ વધવા દે.

    આપણે ત્યાં કોઈ ચોરે ઘરની માલમત્તા ચોરી હોય અને ધારોકે એ ચોર પકડાઈ જાય તો ભેગા થયેલા લોકો એને મારવા લે. અને ચોર મારથી બચવા બુમાબુમ કરે, કાકલુદી કરે અને છોડી દેવા માટેની હૃદયદ્રાવક ચીસો પડે. એ જોઈને જેમને ઘરે ચોરી થઇ હોય એ લોકો એમ કહે કે ચાલો હવે જવા દો. બહુ થયું, એને પાઠ ભણવામાં આવ્યો છે. ધારો કે ગુનેગારે ખૂન, રેપ કે છેડતી જેવા ગંભીર ગુનાઓ કર્યા હોય અને પકડાય તો કોર્ટમાં એને કરવામાં આવતી સજાઓ સાંભળવા જેવી હોય છે. એને રૂ. 543.25નો દંડ અને 1 મહિનાની સજા. જો પૈસા ના ભરે તો એક અઠવાડિયાની વધુ સજા.પૃથ્વીરાજ ચૌહાણે 17 વાર મોહમ્મદ ઘોરીને પકડ્યો અને જવા દીધો। છેવટે ધોરીએ એને પકડ્યો। આપણા ઇતિહાસમાં એવું લખ્યું છે કે ચૌહાણ ફક્ત અવાજથી નિશાન ચલાવી શકતો। અને ઘોરીએ એને અવાજ સાંભળીને ભાલો ફેંકીને મારી નાખવા જેવો પેંતરો કર્યો। પણ કોઈક કારણસર એવું થઇ ના શક્યું। આપનો ઇતિહાસ કહે છે કે પૃથ્વીરાજ કેટલો મહાન સમ્રાટ હતો જેની પાસે આવી મહાન શક્તિ હતી.

    આપણે લોકો જો ગાયની કતલ થતી જોઈ ના શકતા હોઈએ તો એ ઘટનાને રોકવા માટેનું સામર્થ્ય કેમ નથી ધરાવતા? એના માટે સેના જોઈએ, હિંસા કરવી પડે અને જરૂરી કડક પગલાં પણ લેવા પડે. પણ જેમ ગાયોની કતલ થઇ જોવાને કારણે આપણું હૃદય નરમ પડે છે એમ જ ગુનેગારોને સજા આપવા માટે પણ આપણું હૃદય નરમ પડે છે. દુશ્મનોને પકડીને એમને સજા કરવાનું પણ આપણને ગમતું નથી. અને જેમને એવું સ્વીકાર્ય છે એવા લોકો આપણે ત્યાં પ્રયત્ન કરીને થાક્યા અને અમેરિકા ભાગી આવ્યા। સુષ્ઠુગિરી કરીને વિરોધ થાય એવું દરેક દેશમાં હોય છે. ફાંસીની સજાનો વિરોધ કરનારા દરેક દેશમાં હોય છે. પણ દેશ વિરોધી પ્રવૃતિ ખુલ્લે આમ કરવી, દેશદ્રોહી લોકોને સપોર્ટ કરવો અને ટીવીમાં મોટાભાગની ચેનલો આવું જ બધું વલણ લીધા કરે ત્યારે કુતુહલ એ વાતનું થાય કે આટલું બધું સીધું અને સટ છે છતાંયે આપણે લોકો ચોરને માફી આપી દેવા જેવું કામ કેમ કરીએ છીએ? આપણા જ લોકો ચાલો જવા દો એવું શા માટે કરે છે? આપણા જ લોકો ભારત વિરોધી, અને તર્કવિહીન (illogical) હિન્દૂ વિરોધી વલણ કેમ આપનાવે છે? જેમનાથી આવું ના જોવાય એ લોકો અમેરિકામાં એવું નહિ થતું હોય એમ વિચારીને (અને પૈસા કમાવા માટે પણ) અમેરિકા ભાગી આવે છે.

    સલામ આલેકુમ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *